Tahsilat nedir, ödeme ile farkı ne?
Tahsilat alacağın, ödeme ise borcun karşılığıdır: aynı para hareketi bir tarafta tahsilat, diğer tarafta ödemedir. İşletmede tahsilat bir satış faturasına, avansa ya da cari bakiyeye bağlanır. Türk Borçlar Kanunu'nun 99. maddesine göre konusu para olan borç ülke parasıyla ödenir; döviz kararlaştırılmışsa ayrıca değerlendirilir. Para borcunu ödeyen borçlu, makbuz verilmesini isteyebilir (madde 103).
Tahsilat işletmede nerede karşınıza çıkar?
- Nakit: Tezgâhta ya da müşteri ziyaretinde alınan para kasaya girer
- Havale/EFT: Banka hesabına gelen tutar; hangi cariye ait olduğu açıklamadan çıkarılır
- Kredi kartı: Bankaya komisyon düşülmüş net tutar geçebilir
- Çek ve senet: Portföye girer, vadesinde bankadan tahsil edilir; bkz. çek ve senet nedir?
- Kapıda ödeme: Kargo firması tahsil eder, sonra bankaya aktarır
Örnek: açıklamasız havale hangi faturaya gider?
Bir müşterinin üç açık faturası var: A faturası 4.800,00 TL (vadesi 5 Ekim 2026), B faturası 7.200,00 TL (vadesi 12 Ekim 2026) ve C faturası 3.000,00 TL (vadesi 30 Ekim 2026); toplam 15.000,00 TL. Müşteri 21 Ekim'de açıklama yazmadan 9.000,00 TL havale eder.
TBK madde 101'e göre borçlu bildirimde bulunmamışsa ödeme, alacaklının makbuzda gösterdiği borç için yapılmış sayılır. Makbuzda da açıklık yoksa madde 102 devreye girer: ödeme muaccel borç için yapılmış sayılır; birden çok borç muaccelse takip edilen borç, takip yoksa vadesi ilk önce gelen borç için. Burada A ve B muaccel, C henüz muaccel değildir; madde 102 ödemenin vadesi ilk gelen A için yapılmış sayılmasını söyler: A'nın 4.800 TL'si kapanır. Maddenin uygulamada izlenen yorumuna göre A'yı aşan 9.000 − 4.800 = 4.200 TL de aynı sırayla muaccel olan B'ye mahsup edilir. B'nin kalanı 7.200 − 4.200 = 3.000 TL, C'nin 3.000 TL'si dokunulmadan kalır. Toplam açık bakiye 3.000 + 3.000 = 6.000,00 TL'dir (15.000 − 9.000). Rakamlar örnektir; en güvenlisi ödeme yapılırken hangi faturaya ait olduğunu yazmaktır.
Tahsilatta sık yapılan yanlışlar nelerdir?
- Tahsilatı faturaya bağlamamak: Hangi faturaya ait olduğu belli olmayan tahsilat vadesi geçmiş alacak listesini yanıltır.
- Kartla tahsilatta komisyonu unutmak: Bankaya geçen net tutar ile müşterinin ödediği brüt tutar farklıdır.
- Çeki tahsil edilmiş saymak: Çek portföye girince para henüz alınmamıştır; bankadan tahsil edilince kasa/banka artar.
- Makbuz vermemek: Borçlu, ödeme karşılığında makbuz isteyebilir (TBK madde 103); makbuzda hangi borcun ödendiğini yazmak sonradan çıkacak tartışmayı önler.
- Kapıda ödemeyi kargo mutabakatsız bırakmak: Kargo firmasının tahsil edip bankaya aktardığı tutarı kayıtla eşleştirmek gerekir.
Hepsitek'te tahsilat
Hepsitek'te cari bazında tahsilat ve ödeme kaydı yapılır; toplu tahsilatta ödeme tipi olarak nakit, kredi kartı, havale, kapıda ödeme ve vadeli seçilebilir. Kasa ve banka hareketleri, çek ve senet takibi ve kargo mutabakatı (kargo firması kasasındaki tahsilatın bankaya aktarımı) aynı programdadır. Ayrıntılar için cari hesap takip programı sayfasına bakın.
Sık sorulan sorular
Tahsilat ile ödeme arasındaki fark nedir?
Tahsilat bir alacağın alınması, ödeme ise bir borcun ödenmesidir. Aynı para hareketi bir taraf için tahsilat, diğer taraf için ödemedir. Tahsilat müşteri carisini azaltır ve kasa veya bankayı artırır; ödeme tedarikçi carisini azaltır ve kasa veya bankayı düşürür. Cari ekstrede tahsilat satırı müşterinin borcunu, ödeme satırı sizin tedarikçiye borcunuzu azaltır.
Açıklamasız gelen havale hangi faturaya mahsup edilir?
TBK madde 101 ve 102'ye göre önce borçlunun bildirimine, yoksa alacaklının makbuzdaki açıklamasına bakılır. Açıklık yoksa ödeme muaccel borç için sayılır; birden çok muaccel borç varsa takip edilen, takip yoksa vadesi ilk önce gelen borç kapanmış kabul edilir. Güvenlisi, açıklamaya fatura numarasını yazmaktır.
Tahsilat için makbuz kesmek zorunlu mu?
TBK madde 103'e göre borcu ödeyen borçlu, makbuz verilmesini isteyebilir; alacaklı bunu vermek zorundadır. Vergi mevzuatındaki fatura veya perakende satış fişi gibi belge yükümlülükleri ise ayrıca değerlendirilir. Kendi işleminiz için mali müşavirinize danışın. Makbuz, tahsilatın hangi borca ait olduğunu da gösterdiğinde uyuşmazlık riski azalır.
Avans tahsilatı nedir?
Mal teslimi veya hizmet ifasından önce alınan paraya avans denir. Avans bir tahsilattır ancak ilgili faturanın düzenlenmesinden önce alınmış olabilir. Avans için fatura düzenlenip düzenlenmeyeceği KDV Kanunu madde 10/b gibi hükümlere bağlıdır; mali müşavirinize danışın. Avansı bir cari kaydına bağlayıp takip etmek sonradan yapılacak mahsubu kolaylaştırır.