Vade ne anlama gelir, nasıl belirlenir?
Türk Borçlar Kanunu'nun 90. maddesine göre ifa zamanı taraflarca kararlaştırılmadıkça veya hukuki ilişkinin özelliğinden anlaşılmadıkça her borç, doğumu anında muaccel olur. Vade, bu kuralın taraflarca değiştirilmesidir: alıcı ve satıcı ödemenin belirli bir tarihte ya da belirli bir süre sonunda yapılacağını kararlaştırır. Bunu açıkça yazmak (faturada, sipariş formunda, sözleşmede) sonradan çıkabilecek tartışmayı önler.
Aya ilişkin sürelerde de kural vardır: TBK madde 91'e göre borcun ifası için bir ayın başlangıcı veya sonu belirlenmişse ayın birinci ve sonuncu günü, ayın ortası belirlenmişse onbeşinci günü anlaşılır. Gün olarak belirlenmiş sürelerde ise sözleşmenin kurulduğu gün sayılmaz (madde 92).
Vade işletmede nerede karşınıza çıkar?
- Vadeli satış faturası: “30 gün vadeli” ya da “ay sonu” gibi ödeme koşulu
- Çek ve senet: Senette vade bir unsurdur; çek ise görüldüğünde ödenir (çek ve senet nedir?)
- Alacak takibi: Vadesi geçmiş alacakların hangi cariye ait olduğu ve kaç gündür bekletildiği
- Taksitli satış: Her taksidin ayrı vadesi
Örnek: vade tarihi ve vade farkı
Tarih hesabı: 15 Ekim 2026 tarihli, 30 gün vadeli faturanın vadesi 14 Kasım 2026'dır (Ekim'in kalan 16 günü + Kasım'dan 14 gün). Aynı fatura “ay sonu” vadeliyse vade 31 Ekim 2026 olur; ikisini karıştırmak iki haftalık fark yaratır.
Vade farkı: Peşin fiyatı 10.000,00 TL olan mal 3 ay vadeyle satılırken aylık %2 vade farkı kararlaştırılırsa fark 10.000 × 0,02 × 3 = 600,00 TL'dir. KDV Kanunu madde 24/c vade farkını matraha dahil ettiği için matrah 10.600,00 TL olur; %20 KDV 2.120,00 TL, fatura toplamı 12.720,00 TL'dir. Rakamlar ve oranlar örnektir.
Vade geçerse ne olur?
TBK madde 117'ye göre borcun ifa edileceği gün birlikte belirlenmişse, bu günün geçmesiyle borçlu temerrüde düşer. Temerrüt, gecikme tazminatını ve temerrüt faizini gündeme getirir (TBK madde 118 ve 120); uygulanacak faiz oranı sözleşmede kararlaştırılmadıkça mevzuata göre belirlenir. Hesaplamayı ve ihtarı mali müşavirinizle ya da bir hukukçuyla yapın.
Hepsitek'te vade takibi
Hepsitek'te cari yaşlandırma kimin borcunun ne kadar süredir beklediğini gösterir; çek ve senetlerde vade takibi yapılır ve toplu tahsilatta ödeme tipi olarak “vadeli” seçilebilir. Ayrıntılar için cari hesap takip programı sayfasına bakın.
Sık sorulan sorular
30 gün vade ile ay sonu vade aynı mı?
Hayır. 30 gün vade, fatura tarihinden 30 gün sonrasını; ay sonu vade, faturanın düzenlendiği ayın son gününü ifade eder. 15 Ekim tarihli bir faturada 30 gün vade 14 Kasım'a, ay sonu vade 31 Ekim'e denk gelir. Hangisinin kararlaştırıldığını belgede açıkça yazın.
Vade farkı faturasına KDV eklenir mi?
Evet. KDV Kanunu madde 24/c'ye göre vade farkı, fiyat farkı, kur farkı, faiz ve prim gibi gelirler KDV matrahına dahildir. KDV Genel Uygulama Tebliği, taksitli satışlarda vade farkı ve faiz dahil toplam tutar üzerinden hesaplanan KDV'nin teslim anında beyan edilmesi gerektiğini belirtir.
Vadesi gelen borcu ödemezsem ne olur?
Ödeme günü belirlenmişse bu günün geçmesiyle temerrüde düşersiniz; alacaklı gecikme zararını ve temerrüt faizini isteyebilir. Ödeme günü belirli değilse alacaklının ihtarı gerekir. Sözleşmede faiz yazılıysa o oran, yazılı değilse mevzuattaki oran esas alınır. Bu nedenle vadeyi sözlü bırakmayıp yazılı koşula bağlamak ve geciken alacaklarda ihtarı zamanında yapmak önemlidir.
Vade tarihi tatil gününe denk gelirse ödeme ne zaman yapılır?
TBK madde 93'e göre ifa zamanı ya da sürenin son günü kanunlarda tatil kabul edilen bir güne rastlarsa, süre kendiliğinden bunu izleyen ve tatil olmayan ilk güne geçer. Hangi günlerin kanunen tatil sayıldığı (örneğin Cumartesi'nin durumu) ayrıca değerlendirilir; sözleşmenizde farklı bir kural olup olmadığını da kontrol edin. Vadeyi hafta sonuna denk getirmemek en güvenlisidir; gerekirse mali müşavirinize danışın.