Çek ile senet arasındaki fark nedir?
Türk Ticaret Kanunu'nun 776. maddesi bononun zorunlu unsurlarını sayar: senet metninde “bono” veya “emre yazılı senet” sözü, kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadi, vade, ödeme yeri, kime veya kimin emrine ödeneceği, düzenlenme tarihi ve yeri ile düzenleyenin imzası. Madde 777'ye göre bu unsurlardan birini taşımayan senet bono sayılmaz; vadesi gösterilmemiş bono ise görüldüğünde ödenmesi şart olan bono sayılır.
Çek farklı bir araçtır: madde 780'e göre içinde “çek” kelimesi, kayıtsız ve şartsız belirli bedelin ödenmesi için havale, muhatabın ticaret unvanı, ödeme yeri, düzenlenme tarihi ve yeri, düzenleyenin imzası, banka tarafından verilen seri numarası ve karekod bulunur. Türkiye'de ödenecek çeklerde muhatap ancak bir banka olabilir (madde 782). Çek görüldüğünde ödenir; buna aykırı kayıt yazılmamış sayılır, düzenlenme günü olarak gösterilen günden önce ibraz edilen çek ibraz günü ödenir (madde 795).
Çekin ibraz süresi nedir?
TTK madde 796'ya göre çek, düzenlendiği yerde ödenecekse on gün, düzenlendiği yerden başka bir yerde ödenecekse bir ay içinde muhataba ibraz edilmelidir. Süreler çekte yazılı düzenlenme tarihinin ertesi günü başlar. Ödeneceği ülkeden başka bir ülkede düzenlenen çeklerde aynı kıtada bir ay, ayrı kıtalarda üç ay uygulanır. Sürelerin sonuçları için bir hukukçuya ya da mali müşavirinize danışın.
Örnek: kısmen çek ve senetle tahsilat
Bir işletmenin müşteriden 30.000,00 TL alacağı vardır. Müşteri 12.000,00 TL'yi havaleyle öder, kalanı için 10.000,00 TL'lik bir çek (üzerindeki tarih 30 Kasım 2026) ve 8.000,00 TL'lik bir bono (vadesi 31 Aralık 2026) verir. Kontrol: 12.000 + 10.000 + 8.000 = 30.000 TL. Havale tahsil edildiği anda açık alacak 18.000,00 TL'ye düşer; çek ve senet portföye girer. Hukuken, mevcut bir borç için çek veya senet verilmesi taraflar açıkça yenileme iradesi göstermedikçe borcu kendiliğinden sona erdirmez (TBK madde 133/2); bu yüzden çek karşılıksız çıkarsa durum ayrıca değerlendirilir. Çek bankada ödenince 10.000 TL, bono vadesinde ödenince 8.000 TL tahsil edilmiş olur. Çekte yazılı tarihin ertesi günü olan 1 Aralık'ta ibraz süresi başlar. Rakamlar ve tarihler örnektir.
Çek ve senette sık yapılan yanlışlar nelerdir?
- Çeki tahsil edilmiş saymak: Portföydeki çek henüz paraya dönmemiştir; karşılıksız çıkma riski sürer ve çek verilmesi borcu kendiliğinden bitirmez (TBK madde 133/2). Para bankadan ödendiğinde tahsil edilmiş olur.
- İbraz süresini kaçırmak: Süre çekte yazılı tarihin ertesi günü başlar; süre geçince haklar etkilenebilir.
- Senetteki zorunlu unsurları kontrol etmemek: Unsuru eksik senet bono sayılmaz (madde 777).
- Vadeleri cariden ayrı tutmak: Çek ve senet vadeleri cari bakiye ve tahsilat takibiyle birlikte izlenmezse vade günü kaçar.
- Çek ile senedi karıştırmak: Çekte vade kavramı yoktur, çek görüldüğünde ödenir; senette ise vade bir unsurdur.
Hepsitek'te çek ve senet
Hepsitek'te kasa, banka, çek ve senet kayıtları vade takibiyle birlikte tutulur; döviz cinsinden çek ve senet kayıtları da desteklenir. Tahsilat ve cari kayıtlarıyla birlikte düşünüldüğünde, hangi çekin ne zaman bankaya verileceği ve hangi senedin ne zaman vadesinin geleceği tek ekranda izlenir. Portföye alınan çek ve senet tutarı cari bakiyeden düşülür ve portföyde izlenir; çek ya da senet karşılıksız işaretlenirse cari bakiye yeniden açılır. Ayrıntılar için cari hesap takip programı sayfasına bakın.
Sık sorulan sorular
Çek ile senet arasındaki fark nedir?
Çek banka üzerine çekilir, görüldüğünde ödenir ve muhatabı ancak banka olabilir. Senet (bono) ise düzenleyenin belirli bir vadede belirli bir bedeli ödemeyi vaat ettiği belgedir ve vade bir unsurudur. Çekte ibraz süresi, senette vade gününün izlenmesi önemlidir. Örneğin 30 Kasım tarihli bir çekte ibraz süresi ertesi günden itibaren işlerken, 31 Aralık vadeli bir bonoda vade günü ve sonrasındaki başvuru süreleri izlenir.
Vadeli çek olur mu?
Çek TTK madde 795'e göre görüldüğünde ödenir; buna aykırı yazılan kayıt yazılmamış sayılır. Düzenlenme günü olarak gösterilen günden önce ibraz edilen çek ibraz günü ödenir. Uygulamada ileri tarihli çek kullanılsa da hukuken çekin vadesi yoktur. Kendi durumunuz için bir hukukçuya danışın.
Çek ne kadar süre içinde ibraz edilmelidir?
TTK madde 796'ya göre düzenlendiği yerde ödenecekse on gün, düzenlendiği yerden başka bir yerde ödenecekse bir ay içinde. Süreler çekte yazılı düzenlenme tarihinin ertesi günü başlar. Yurt dışından gelen çeklerde süreler uzar; madde 796/2'de kıta farkına göre bir veya üç ay öngörülür.
Senet vadesinde ödenmezse ne yapılır?
Ödenmeyen senet için başvuru hakları ve süreleri TTK'nın poliçeye ilişkin hükümlerine atıfla düzenlenir (madde 778). Süreler ve usuller kısadır; senet vadesi geçince beklemeden bir hukukçuya ya da avukata danışın. Bu sayfa genel bilgidir, hukuki görüş niteliği taşımaz. Çek ve senet asıllarını güvenli saklamak da önemlidir.