Cari hesap nedir ve nasıl işler?
Ticarette “cari” çoğunlukla bir müşteri ya da tedarikçi kartı anlamına gelir. Her cariye ait satış faturası, alış faturası, tahsilat, ödeme ve iade hareketi o kartın altında toplanır; hareketlerin toplamı güncel bakiyeyi verir. Tek Düzen Hesap Planı bu mantığın muhasebe karşılığını tanımlar: 120 Alıcılar hesabı, işletmenin faaliyet konusunu oluşturan mal ve hizmet satışlarından doğan senetsiz alacakların izlendiği hesaptır; 320 Satıcılar hesabı ise mal ve hizmet alımlarından doğan senetsiz borçların izlendiği hesaptır.
TTK'daki cari hesap sözleşmesiyle aynı şey mi?
Hayır. Türk Ticaret Kanunu'nun 89. maddesi cari hesap sözleşmesini şöyle tarif eder: iki kişi, alacaklarını teker teker istemekten karşılıklı olarak vazgeçip bunları kalem kalem alacak ve borç şekline çevirir ve hesap kesildikten sonra çıkan artan tutarı isteyebilir. Aynı madde bu sözleşmenin yazılı yapılmadıkça geçerli olmayacağını söyler. Yani her müşteri kartı bir cari hesap sözleşmesi değildir; günlük kullanımdaki cari takip, genellikle faturalara ve tahsilatlara dayanan bir kayıt düzenidir.
Örnek: bir carinin hesabı
| Tarih | İşlem | Tutar | Bakiye (müşteri size borçlu) |
|---|---|---|---|
| 1 Ekim | Satış faturası | +8.000,00 TL | 8.000,00 TL |
| 10 Ekim | Tahsilat | −3.000,00 TL | 5.000,00 TL |
| 18 Ekim | Satış faturası | +2.500,00 TL | 7.500,00 TL |
Hesaplama: 8.000 − 3.000 + 2.500 = 7.500 TL. Bakiye artıdaysa müşteri size borçludur; tahsilatlar faturaları aşarsa bakiye ters yöne döner ve işletme müşteriye borçlu görünür.
Cari hesapta sık yapılan yanlışlar nelerdir?
- Açılış bakiyesini girmemek: Programa geçerken carinin eski borcu/alacağı yazılmazsa tüm bakiyeler eksik görünür.
- Tahsilatı genel bırakmak: Hangi faturaya ait olduğu belli olmayan tahsilat, vadesi geçmiş alacak listesini yanıltır.
- Kasa girişini yapıp cariden düşmemek: Para kasaya girmiş ama cari hareketi işlenmemişse müşteri hâlâ borçlu görünür.
- Bakiyeyi karşı tarafla eşleştirmemek: Kendi kayıtlarınız ile karşı tarafın kayıtları farklıysa fark biriktikçe uyuşmazlık büyür; ekstre paylaşımı bunun içindir.
Hepsitek'te cari hesap
Hepsitek'te her cari için borç, alacak ve bakiye ile tüm hareketler görülür; tahsilat ve ödeme kayıtları cariye işlenir, cari yaşlandırma kimin borcunun ne kadar süredir beklediğini gösterir. Excel ile cari aktarırken açılış bakiyesi de girilebilir. Bakiye işareti cari tipinden bağımsızdır: artı bakiye “Bu cari bize borçlu”, eksi bakiye “Bu cariye borçluyuz” anlamına gelir. Ayrıntılar için cari hesap takip programı sayfasına bakın.
Sık sorulan sorular
Cari bakiye ne demek?
Cari bakiye, bir müşteri ya da tedarikçiyle arasındaki tüm fatura, tahsilat, ödeme ve iade hareketlerinin net sonucudur. Gösterim biçimi programdan programa değişir: bazı programlarda müşteri carisinde artı bakiye müşterinin size, tedarikçi carisinde artı bakiye sizin tedarikçiye borcunuzu gösterir. Hepsitek'te işaret cari tipine bakmaz: artı bakiye “Bu cari bize borçlu”, eksi bakiye “Bu cariye borçluyuz” demektir. Genellikle satış faturaları bakiyeyi artırır, tahsilatlar ve iadeler azaltır.
Cari hesap ile kasa veya banka hesabı aynı şey mi?
Hayır. Kasa ve banka hesapları paranın fiilen bulunduğu yerleri gösterir. Cari hesap ise bir kişi veya firmayla aranızdaki alacak-borç ilişkisini gösterir. Bir tahsilat hem cariyi azaltır hem kasa ya da bankayı artırır; iki kayıt birbirini tamamlar. Kasa ve banka sizin elinizdeki parayı, cari ise dışarıdaki alacağınızı ve borcunuzu gösterir.
Hem müşterim hem tedarikçim olan firmayı nasıl takip ederim?
Aynı firmayla hem alış hem satış yapıyorsanız cari hareketleri tek hesapta net bakiye olarak izleyebilirsiniz. İki ayrı cari arasındaki borç ve alacağı karşılıklı kapatmak istiyorsanız bu işleme cari mahsup denir. Hangi yolun muhasebenize uygun olduğunu mali müşavirinize sorun. Tek hesapta net bakiye tutmak ya da mahsupla kapatmak muhasebe tercihinize bağlıdır.
Cari hesap sözleşmesi yapmam gerekir mi?
Günlük müşteri takibi için gerekmez. TTK madde 89 kapsamındaki cari hesap sözleşmesi, tarafların alacaklarını kalem kalem hesaba çevirip yalnızca artan tutarı isteyebilecekleri özel bir hukuki düzenlemedir ve yazılı yapılmak zorundadır. İhtiyacınız varsa bir hukukçuya danışın. Yazılı sözleşme olmadan kurulmayan bu düzenleme, her müşteri kartı için geçerli sayılmaz.