Alacak yaşlandırma nerede karşınıza çıkar?
Vadeli satış yapan her işletmede: toptancılar, bayiler, hizmet verenler. Toplam alacak tutarı tek başına yanıltıcıdır; 40.000 TL alacağın tamamı bu hafta vadesi gelecek biçimdeyse sağlıklıdır, aynı 40.000 TL'nin yarısı üç aydır gecikmişse sorun vardır. Yaşlandırma raporu bu farkı gösterir.
Muhasebe tarafında da karşılığı vardır. Tekdüzen Hesap Planı'nda 120 Alıcılar hesabı senetsiz ticari alacakları, 128 Şüpheli Ticari Alacaklar hesabı ise ödeme süresi geçmiş, vadesi birkaç kez uzatılmış ya da protesto edilmiş, yazı ile birden fazla istenmiş veya dava ve icraya aktarılmış alacakları izler. Alacağın ne kadar yaşlandığı, hangi alacağın bu gruba geçeceği kararını destekler. Bu kararı mali müşavirinizle verin.
Alacak yaşlandırma örnekle nasıl okunur?
Örnektir: Bir inşaat malzemesi toptancısı 31 Ekim itibarıyla dört müşteriden toplam 42.400,00 TL alacağa sahip.
| Müşteri | Tutar | Vade | Gecikme | Dilim |
|---|---|---|---|---|
| Ay Yapı | 6.300,00 TL | 15 Kasım | Yok (vade gelmedi) | Vadesi gelmedi |
| Yılmaz Boya Ltd. | 12.700,00 TL | 20 Ekim | 11 gün | 1-30 gün |
| Demir A.Ş. | 8.400,00 TL | 5 Eylül | 56 gün | 31-60 gün |
| Kaya İnşaat | 15.000,00 TL | 20 Temmuz | 103 gün | 91+ gün |
Toplam: 6.300,00 + 12.700,00 + 8.400,00 + 15.000,00 = 42.400,00 TL. Gecikmiş alacak 12.700,00 + 8.400,00 + 15.000,00 = 36.100,00 TL, yani toplamın yaklaşık %85,1'i. 91 günü aşan Kaya İnşaat alacağı tek başına 15.000,00 / 42.400,00 ≈ %35,4 eder. Tahsilat çalışması önce Kaya İnşaat'tan başlar.
Kaya İnşaat alacağı yazıyla bir defadan fazla istenmesine rağmen ödenmemişse, Kanun'un 323. maddesinin ikinci bendine göre şüpheli alacak sayılması gündeme gelebilir. Madde bu bent için tutar sınırı koyar; Kanun metninde 21 Ekim 2026 itibarıyla geçerli sınır 25.000,00 TL olarak işlenmiştir (588 sıra no.lu Tebliğ). 15.000,00 TL bu sınırın altındadır. Karşılık ayırma kararı ve şartları için mali müşavirinize danışın.
Hepsitek'te yaşlandırma raporu
Örnek bir yaşlandırma raporu:
Alacak yaşlandırmada sık yapılan yanlışlar nelerdir?
- Vadeyi değil fatura tarihini esas almak: Yaşlandırma vadenin üzerinden geçen süreyi ölçer; 60 gün vadeli faturayı fatura tarihinden saymak alacağı olduğundan eski gösterir.
- Tahsilatı kayda geç işlemek: Ödeme alınmış ama girilmemişse rapor, ödenmiş müşteriyi gecikmiş gösterir ve gereksiz hatırlatma yapılır.
- Raporu yalnız ay sonunda bakmak: Haftalık bakış, 31-60 gün diliminin 91+ gün dilimine dönüşmesini önler.
- Tüm müşteriye tek tutum: 1-30 gün gecikmeye nazik hatırlatma, 91+ gün gecikmeye yazılı ihtar gerekebilir; dilim, uygulanacak adımı belirler.
- Yaşlandırmayı tahsilat garantisi sanmak: Rapor durumu gösterir, tahsilatı yapmaz.
Hepsitek'te alacak yaşlandırma nasıl görünür?
Hepsitek'te cari yaşlandırma, kimin borcunun ne kadar süredir beklediğini gösterir. Cari kartında ve Raporlar'daki “Alacak ve Borç Vade Takibi” sekmesinde açık tutarlar vadesi gelmedi, 1-30, 31-60, 61-90 ve 91+ gün dilimlerine ayrılır. Nakit, kredi kartı, havale ve kapıda ödeme tipli açık satış faturaları vadesi geçse bile “vadesi geçmiş” sayılmaz; ayrı bir “Tahsilat bekleniyor” diliminde görünür. Örneğin ödeme tipi “Nakit” olan ve vadesi 40 gün önce geçmiş 5.000,00 TL'lik açık fatura 31-60 gün diliminde değil, “Tahsilat bekleniyor” diliminde yer alır. Rapor alacakların yanında borçlarınızı da gösterir. Tahsilat girdikçe dilimler güncellenir; ayrıca cari bakiye listesi ve cari ekstre ile birlikte kullanılır. Cari ekstreyi müşteriye PDF, Excel ya da 90 gün geçerli özel link olarak gönderebilirsiniz.
Hepsitek müşteriye ihtar çekmez ve karşılık hesabı yapmaz; bunlar sizin ve mali müşavirinizin kararıdır. Ayrıntı için cari hesap takip programı sayfasına bakın.
Sık sorulan sorular
Alacak yaşlandırma ne demek?
Alacak yaşlandırma, tahsil edilmemiş alacakların vade tarihinin üzerinden geçen süreye göre gruplandığı rapordur. Vadesi gelmemiş, 1-30 gün, 31-60 gün, 61-90 gün ve 91 günden fazla gecikmiş alacaklar ayrı gösterilir; böylece toplam alacağın ne kadarının gecikmiş olduğunu tek bakışta görürsünüz.
Alacak yaşlandırma ne işe yarar?
Hangi müşterinin ne kadar süredir ödemediğini görerek tahsilat önceliğini belirlemeye, riskli alacağı erken fark etmeye ve nakit akışı planına yardım eder. Toplam alacak tek başına bunu göstermez; yaşlandırma gecikmenin dağılımını verir ve hangi müşteriyi önce aramanız gerektiğini netleştirir.
Alacak yaşlandırma ile alacak devir hızı aynı şey mi?
Hayır. Alacak yaşlandırma tek tek alacakları gecikme süresine göre gruplar. Alacak devir hızı ise bir oran: TCMB sektör bilançolarında net satışların ortalama ticari alacağa bölünmesiyle hesaplanır ve alacakların yılda kaç kez tahsil edildiğini gösterir. İkisi birbirini tamamlar.
Şüpheli alacak ne zaman oluşur?
Vergi Usul Kanunu'nun 323. maddesine göre dava veya icra aşamasındaki alacaklar ile protesto edilmiş ya da yazıyla bir defadan fazla istenmesine rağmen ödenmemiş ve kanunda belirlenen tutarı aşmayan alacaklar şüpheli alacak sayılır. Örneğin yazıyla birkaç kez istenmiş 15.000,00 TL'lik bir alacak, 21 Ekim 2026 itibarıyla geçerli 25.000,00 TL sınırının altında kaldığı için bu bendin tutar koşulunu taşır.