e-SMM (e-Serbest Meslek Makbuzu) nedir?

e-SMM tam olarak nedir?

Vergi Usul Kanunu'nun 236. maddesi, serbest meslek erbabının mesleki faaliyetlerine ilişkin her türlü tahsilat için iki nüsha makbuz düzenlemesini ve bir nüshayı müşteriye vermesini şart koşar. 509 sıra no.lu Tebliğ'in IV.4.1 bölümü bu makbuzun elektronik belge olarak düzenlenmesini, muhatabının talebine göre elektronik ortamda ya da kâğıt olarak iletilmesini, elektronik ortamda saklanıp ibraz edilmesini ve GİB'e iletilmesini ya da raporlanmasını düzenler.

Gelir Vergisi Kanunu'nun 65. maddesi serbest meslek faaliyetini, sermayeden çok şahsi mesaiye, ilmi veya mesleki bilgiye dayanan ve ticari nitelik taşımayan işlerin iş verene tabi olmaksızın kendi nam ve hesabına yapılması olarak tarif eder. e-SMM, işte bu faaliyetten alınan paranın belgesidir.

e-SMM nerede karşınıza çıkar?

Danışmanlık, hukuki hizmet, muayene, proje çizimi gibi bir hizmetin karşılığını makbuzla belgeleyen herkes bu uygulamayla karşılaşır. Makbuzu alan işletme ise bu belgeyi gider kaydının dayanağı olarak saklar. Tebliğ'e göre makbuzda şu bilgilerin bulunması zorunludur:

• Serbest meslek erbabının adı, soyadı, vergi dairesi, VKN veya TCKN'si ve adresi
• Müşterinin adı veya unvanı, adresi; vergi mükellefiyse vergi dairesi ve VKN/TCKN
• Belgenin düzenlenme tarihi, saat ve dakikası ile belge numarası
• Alınan paranın miktarı; varsa vergi tevkifatı ve KDV tutarları ayrıntılı olarak gösterilecek şekilde

Geçiş takvimi Tebliğ'in IV.4.5 bölümündedir: 1 Şubat 2020'de faaliyette olanlar için 1 Haziran 2020, sonradan işe başlayanlar için başladıkları ayı izleyen üçüncü ayın sonu. Yani bugün yeni başlayan, vergiden muaf olmayan bir serbest meslek erbabı da bu süre içinde uygulamaya dahil olmak zorundadır (21 Ekim 2026 itibarıyla Tebliğ metnine göre).

Örnek: bir makbuz nasıl şekillenir?

Bir mali müşavir, müşterisine aylık defter danışmanlığı için 5.000,00 TL ücret keser. Makbuza %20 KDV olan 1.000,00 TL eklenince makbuz tutarı 6.000,00 TL olur. Müşteri gelir vergisi tevkifatı yapmak zorundaysa bu tutar makbuzda ayrıca gösterilir. Rakamlar örnektir; KDV oranı ve tevkifat durumu işe göre değişir.

e-SMM'de sık yapılan yanlışlar nelerdir?

• Kâğıt makbuzda ısrar etmek: Geçiş zorunluluğu olduğu halde e-SMM düzenlemeyen veya almayan mükellefler için Kanun'da öngörülen cezai hükümler uygulanır (Tebliğ IV.4.6).
• Zorunlu bilgiyi eksik bırakmak: VUK madde 227'ye göre zorunlu bilgileri taşımayan belge hiç düzenlenmemiş sayılır.
• İptal süresini kaçırmak: GİB'in iptal kılavuzuna göre, alıcının VKN veya TCKN'si belgede yer alan e-SMM'lerde sistem üzerinden iptalin 8 günlük süresi belgenin alıcıya iletildiği tarihten itibaren işler ve iptal işlemi her durumda bu süre içinde yapılmalıdır.