Müstahsil makbuzu ve e-Müstahsil Makbuzu nedir?
Vergi Usul Kanunu'nun 235. maddesine göre birinci ve ikinci sınıf tüccarlar, kazancı basit usulde tespit edilenler ve defter tutmak zorunda olan çiftçiler, gerçek usulde vergiye tabi olmayan çiftçilerden satın aldıkları malların bedelini ödedikleri sırada iki nüsha makbuz düzenler; biri imzalanarak çiftçiye verilir. Alıcıda kalan nüsha fatura yerine geçer.
509 sıra no.lu Tebliğ'in IV.5 bölümü bu makbuzun elektronik belge olarak düzenlenmesini, kâğıt ve elektronik ortamda saklanıp ibraz edilmesini ve GİB'e iletilmesini ya da raporlanmasını düzenler. Uygulamaya dahil olmak isteyen mükellefin önce e-Fatura uygulamasına dahil olması gerekir.
e-Müstahsil Makbuzu nerede karşınıza çıkar?
Tarım ürünü alan işletmelerde: hububat, kuru meyve, sebze ve meyve alımı yapan toptancılar, hal komisyoncuları gibi. Tebliğ'e göre zorunluluk üç grup içindir: e-Fatura'ya geçmek zorunda olup müstahsil makbuzu da düzenleyenler, 5957 sayılı Kanun'a göre sebze-meyve ticaretiyle uğraşan komisyoncu veya tüccarlar ve GİB'in risk analizi sonucu yazılı bildirimle kapsama aldığı mükellefler.
Makbuzda şu bilgiler bulunur: alıcının adı, unvanı, vergi dairesi, VKN/TCKN'si ve adresi; belgenin tarihi, saat ve dakikası ile numarası; çiftçinin adı, VKN/TCKN'si ve ikametgâh adresi; alınan malın cinsi, miktarı, bedeli, vergi ve varsa diğer kesintiler.
Örnek: elma alımında makbuz
Bir toptancı, gerçek usulde vergiye tabi olmayan bir çiftçiden 2.000 kg elmayı kilosu 25,00 TL'den alır: 2.000 × 25,00 = 50.000,00 TL. Makbuz, bedel ödenirken düzenlenir; malın cinsi (elma), miktarı (2.000 kg) ve bedeli (50.000,00 TL) ile birlikte varsa vergi ve diğer kesintiler ayrıca gösterilir. Rakamlar örnektir; kesinti oranları mükellefin durumuna göre değişir.
e-Müstahsil Makbuzunda sık yapılan yanlışlar nelerdir?
- Gider pusulasıyla karıştırmak: VUK madde 234, gider pusulasının kapsamından gerçek usulde vergilendirilmeyen çiftçilerden alınan malları ayrıca çıkarır; bu alımlar müstahsil makbuzuyla belgelenir.
- Çiftçi gerçek usuldeyse makbuz kesmek: Madde 235 yalnızca gerçek usulde vergiye tabi olmayan çiftçilerden yapılan alımları kapsar; gerçek usuldeki çiftçi fatura düzenler.
- Zamanlamayı kaçırmak: Makbuz bedelin ödendiği sırada düzenlenir; avans üzerine yapılan alımlarda malın teslimi sırasında verilir.
- Geçiş yükümlülüğünü ihmal etmek: Zorunlu olduğu halde e-Müstahsil Makbuzu düzenlemeyen mükellefler hakkında Kanun'da öngörülen cezai hükümler uygulanır (Tebliğ IV.5.6).
Sık sorulan sorular
Müstahsil makbuzu fatura yerine geçer mi?
Evet. VUK madde 235'e göre müstahsil makbuzunun tüccar veya alıcı çiftçide kalan nüshası fatura yerine geçer. Makbuz yalnızca gerçek usulde vergiye tabi olmayan çiftçilerden yapılan mal alımları için düzenlenir; bu çiftçiler satışları için fatura kesmek zorunda değildir. Çiftçi gerçek usulde vergiye tabiyse bu makbuz yerine kendisinden fatura alınır.
e-Müstahsil Makbuzu zorunlu mu?
Herkes için değil. Tebliğ'e göre sebze-meyve ticaretindeki komisyoncu veya tüccarlar, e-Fatura'ya geçmek zorunda olup müstahsil makbuzu düzenleyenler ve GİB'in yazılı bildirim yaptığı mükellefler için zorunludur. Diğer mükellefler e-Fatura'ya dahilse isteğe bağlı olarak katılabilir. Başvuru ve geçiş şartlarının ayrıntısı Tebliğ'in IV.5 bölümünde ve GİB'in e-Müstahsil Makbuzu sayfasındadır.
e-Müstahsil Makbuzu ile e-Fatura aynı şey mi?
Hayır. e-Fatura satıcının düzenlediği faturadır. e-Müstahsil Makbuzu ise çiftçi fatura düzenlemediği için alıcının çiftçi adına düzenlediği, fatura yerine geçen belgedir. İkisi de aynı Tebliğ'de düzenlenir; katılmak için önce e-Fatura'ya dahil olmak gerekir. Hangi belgenin düzenleneceğini çiftçinin vergi durumu belirler; emin değilseniz mali müşavirinize sorun.
Kâğıt müstahsil makbuzuyla aynı hukuki niteliğe sahip mi?
Evet. Tebliğ, e-Müstahsil Makbuzu'nun yeni bir belge türü olmadığını, kâğıt müstahsil makbuzuyla aynı hukuki niteliklere sahip olduğunu açıkça belirtir. Fark yalnızca belgenin elektronik düzenlenmesi, saklanması, ibrazı ve GİB'e iletilmesidir. Dolayısıyla belgenin hukuki sonuçları değişmez; yalnızca düzenleme ve saklama ortamı elektronik hale gelir.