Stok devir hızı nerede karşınıza çıkar?
Stoklu çalışan her ticaret işletmesinde: market, nalbur, mobilya mağazası, e-ticaret satıcısı. Banka kredi analizlerinde, sektör karşılaştırmalarında ve “neden kâr ettiğim halde kasam boş?” sorusunun cevabında. Sebebi sık sık stoğa gömülmüş paradır.
Formülün girdileri mali tablolardan gelir. Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği'nin gelir tablosu eki, satılan ticari mallar maliyetini dönem başı ticari mallar stoku, dönem içi alışlar ve dönem sonu ticari mallar üzerinden gösterir: dönem başı stok + alışlar − dönem sonu stok. TCMB'nin sektör bilançolarındaki oran tanımında stok devir hızı, cari yıl satışların maliyetinin, önceki yıl ve cari yıl stoklarının ortalamasına bölünmesiyle bulunur.
Stok devir hızı örnekle nasıl hesaplanır?
Örnektir: Bir nalbur yıl başında 90.000,00 TL değerinde stokla başlıyor, yıl içinde 610.000,00 TL'lik mal alıyor, yıl sonunda 110.000,00 TL'lik stokla kapatıyor.
| Adım | Hesap | Sonuç |
|---|---|---|
| Satılan malın maliyeti | 90.000,00 + 610.000,00 − 110.000,00 | 590.000,00 TL |
| Ortalama stok | (90.000,00 + 110.000,00) ÷ 2 | 100.000,00 TL |
| Stok devir hızı | 590.000,00 ÷ 100.000,00 | 5,9 |
| Stokta kalma süresi | 365 ÷ 5,9 | yaklaşık 62 gün |
Yani nalburun stoğu yılda 5,9 kez dönüyor ve bir ürün rafta ortalama 62 gün bekliyor. Devir hızını 8'e çıkarabilirse aynı 590.000,00 TL'lik satış için ortalama stok 590.000,00 ÷ 8 = 73.750,00 TL yeter; 100.000,00 − 73.750,00 = 26.250,00 TL daha az para stokta bağlı kalır.
Stok devir hızında sık yapılan yanlışlar nelerdir?
- Satış tutarını maliyet yerine kullanmak: Satış fiyatıyla hesaplanan oran, maliyetle hesaplanandan yüksek çıkar ve sonuç şişer. Pay, satılan malın maliyeti olmalıdır.
- Yalnızca yıl sonu stoğunu almak: Ortalama yerine tek tarihli stok, mevsimsel satış yapanlarda yanıltır. Aylık stokları ortalamak daha doğrudur.
- Sektörleri karşılaştırmak: Marketin devir hızı ile mobilya mağazasınınki aynı yorumlanamaz; kendi sektörünüzle ve kendi geçmişinizle kıyaslayın.
- Yüksek devri hep iyi saymak: Stok çok hızlı dönüyorsa raf sık boşalıyor olabilir; kritik stok ve satış kaçırma riskine de bakın.
- Stok değerini yanlış hesaplamak: Emtia, Vergi Usul Kanunu'nun 274. maddesine göre maliyet bedeliyle değerlenir; satış fiyatıyla değil. Maliyet bedelini doğru izlemek formülün temelidir.
Hepsitek stok devir hızı hesabında ne sağlar?
Hepsitek stok devir hızını hazır bir gösterge olarak hesaplamaz; ancak girdileri sağlar. Ürün, depo ve stok hareketleri; stok raporu ile satış-alış analizi gibi raporlar PDF ya da Excel olarak dışa aktarılabilir, böylece yukarıdaki hesabı kendiniz ya da mali müşavirinizle yapabilirsiniz. Stok girişi, çıkışı ve sayım aynı programda izlenir, satışta stok otomatik azalır. Ayrıntı için stok takip programı sayfasına bakın.
Sık sorulan sorular
Stok devir hızı formülü nedir?
Stok devir hızı, satılan malın maliyetinin ortalama stoka bölünmesiyle bulunur. Ortalama stok, dönem başı ve dönem sonu stokların toplamının ikiye bölünmesidir. TCMB'nin sektör bilançoları oran tanımı da bu mantığı kullanır. Örneğin 590.000,00 TL maliyet ve 100.000,00 TL ortalama stokla devir hızı 5,9 çıkar.
Stok devir hızı kaç olmalı?
Tek bir doğru değer yoktur; sektöre ve işletmenin yapısına göre değişir. Hızlı tüketim ürünü satan bir market yüksek, dayanıklı tüketim satan bir mobilya mağazası düşük devir hızına sahip olabilir. Kendi geçmişinizle ve kendi sektörünüzle kıyaslayın; tek bir yıla bakmak yerine yıllar içindeki eğilimi izleyin.
Stokta kalma süresi nasıl bulunur?
Bir yıldaki gün sayısı (örneğin 365) stok devir hızına bölünür. Devir hızı 5,9 ise 365 ÷ 5,9 ≈ 62 gün eder; yani bir ürün ortalama yaklaşık 62 gün rafta bekler. Bazı analizlerde yıl 360 gün alınır; bir yöntemi seçip tutarlı kullanın.
Düşük stok devir hızı ne anlama gelir?
Gereğinden fazla stok tutulduğuna ya da satışların yavaşladığına işaret edebilir; stokta para bağlanır, depolama maliyeti ve eskime riski artar. Hangi ürünlerin yavaş döndüğüne bakıp sipariş miktarlarını gözden geçirmek ilk adımdır. Yavaş dönen ürünlerde kampanya veya sipariş azaltma, serbest kalan parayı nakit akışına geri kazandırır.