Kritik stok seviyesi nedir, neden önemlidir?
Kritik stok seviyesi, “yeniden sipariş noktası” olarak da anılır. Stok bu rakama indiğinde sipariş verirseniz, sipariş gelene kadar geçen sürede satış sürse bile rafınız boşalmaz. Seviye yanlışsa iki tür maliyet doğar: ürün biterse kaçan satış ve müşteri kaybı, gereğinden fazla tutulursa depoda bağlanan para. Ticari mal VUK madde 274'e göre maliyet bedeliyle değerlendiği için, stokta bekleyen paranın TL karşılığı maliyet fiyatıyla hesaplanır.
Kritik stok “en az bulundurulacak miktar” ile aynı şey değildir. Asgari stok genellikle sabit bir sayıdır; kritik seviye ise satış hızınıza ve tedarikçinizin hızına bağlı olarak ürün ürün hesaplanır.
Formülün üç bileşeni nasıl ölçülür?
| Bileşen | Tanım | Nasıl ölçülür | Sık yapılan hata |
|---|---|---|---|
| Günlük ortalama satış | Ürünün bir günde ortalama kaç adet çıktığı. | Toplam satış adedi ÷ dükkânın açık ve ürünün stokta olduğu gün sayısı. | Takvim gününe bölmek ve ürünün olmadığı günleri saymak; talep olduğundan düşük çıkar. |
| Tedarik süresi | Siparişi verdiğiniz günden ürünün rafa girdiği güne kadar geçen gün. | Son 5-10 siparişin gerçek sürelerinin ortalaması; en uzun süreyi de not edin. | Tedarikçinin sözünü esas almak. |
| Emniyet stoku | Beklenmedik talep artışına ve gecikmeye karşı tampon. | Aşağıdaki iki yöntemden biriyle. | Hiç tampon koymamak ya da her ürüne aynı oranı uygulamak. |
Kritik seviye ürün listesinde nasıl görünür?
Kritik seviyeyi ürün kartına girersiniz; mevcut miktar seviyeye eşit ya da altındaysa liste ürünü kırmızı işaretler.
Kritik stok seviyesi adım adım nasıl hesaplanır?
- Satış verisini toplayınÜrünün son 60-90 günlük satışını çıkarın. Satış raporunu ürün bazında alın; kampanya haftalarını ve olağandışı toplu satışları ayrı not edin.
- Günlük ortalamayı bulunToplam satışı, yalnızca dükkânın açık ve ürünün rafta olduğu günlere bölün. Örneğin 52 açık günde 156 koli satıldıysa ortalama 156 ÷ 52 = 3,00 koli/gündür. Bu günlerin 4'ünde ürün hiç yoksa bölen 48 olur ve ortalama 3,25'e çıkar; çünkü rafta olmayan ürün satılamamıştır.
- Tedarik süresini ölçünSon siparişlerinizin verildiği ve rafa girdiği tarihleri karşılaştırın. Hafta sonu ve resmî tatilleri sürenin içine katın.
- Emniyet stokunu seçinYa en yoğun günü esas alın ya da tedarik süresindeki talebin belirli bir yüzdesini ekleyin (aşağıda iki yöntem de var).
- Kritik seviyeyi hesaplayın ve yuvarlayınSonucu her zaman yukarı yuvarlayın: 15,6 koli gerekiyorsa 16 koli yazın. Kesirli adetle uyarı kurmak anlamsızdır.
- Sipariş miktarını belirleyinBir sipariş döngüsünde satılacak miktarı sipariş verin: günlük ortalama × sipariş aralığı (gün). Satıcı koli veya palet katı istiyorsa en yakın kata yuvarlayın.
- Seviyeyi sisteme girin ve gözden geçirinÜrün kartındaki kritik stok seviyesi alanına değeri yazın; Bildirim ayarlarında “Kritik stok” bildiriminin açık olduğunu kontrol edin. Satış hızı değiştikçe, en az üç ayda bir yeniden hesaplayın.
Örnek: kırtasiyede A4 fotokopi kâğıdı için kritik stok
Aşağıdaki rakamlar örnektir. Kırtasiyede bir koli A4 kâğıdın alış maliyeti 540,00 TL (KDV hariç), satış fiyatı 640,00 TL'dir; yani koli başına brüt kâr 100,00 TL'dir. Son 60 günün 52'sinde dükkân açık ve ürün rafta olmuş, 156 koli satılmıştır. En yoğun gün 5 koli, siparişin verilmesinden rafa girmesine kadar geçen süre 4 gündür. Siparişleri 10 günde bir verdiğinizi varsayalım.
- Günlük ortalama satış = 156 ÷ 52 = 3,00 koli
- Tedarik süresindeki ortalama talep = 3 × 4 = 12 koli
- Emniyet stoku (en yoğun gün yöntemi) = (5 − 3) × 4 = 8 koli
- Kritik stok seviyesi = 12 + 8 = 20 koli
- Sipariş miktarı (10 günde bir sipariş verildiği için 10 günlük satış) = 3 × 10 = 30 koli
Stok 20 koliye inince sipariş verilir. Dört gün boyunca ortalama 12 koli satılır ve sipariş geldiğinde raf 8 koliye (emniyet stoku) düşmüştür; gelen 30 kolide stok 38 koliye çıkar. Döngü boyunca ortalama stok yaklaşık 8 + 30 ÷ 2 = 23 koli, yani 23 × 540 = 12.420,00 TL değerindedir. Kritik seviyedeki stok 20 × 540 = 10.800,00 TL, bunun emniyet payı 8 × 540 = 4.320,00 TL'dir.
Emniyet stoku için hangi yöntem seçilmeli?
Yöntem 1, en yoğun gün: emniyet stoku = (en yüksek günlük satış − günlük ortalama) × tedarik süresi. Bu yöntemde sonuç her zaman “en yüksek günlük satış × tedarik süresi”ne eşit çıkar; yani tedarik süresi boyunca her gün en yoğun gün kadar satılacağı varsayılır. En güvenli yöntemdir ama en çok parayı bağlar.
Yöntem 2, talep payı: emniyet stoku = tedarik süresindeki ortalama talep × güvenlik oranı. Satışı düzenli ve tedarikçisi güvenilir ürünlerde %30, tükenmesi kabul edilemeyen ürünlerde %50 gibi bir oran seçersiniz. Oran sizin tercihinizdir; ölçülmüş bir standart değildir.
| Ürün | Ort. günlük satış | Tedarik süresi | En yoğun gün | Yöntem 1 kritik stok | Yöntem 2 kritik stok (%30 pay) |
|---|---|---|---|---|---|
| A4 kâğıt (koli) | 3 | 4 gün | 5 | 20 | 12 + 3,6 = 15,6 → 16 |
| Kalem (kutu) | 2 | 6 gün | 4 | 24 | 12 + 3,6 = 15,6 → 16 |
| Defter (adet) | 1,5 | 10 gün | 3 | 30 | 15 + 4,5 = 19,5 → 20 |
A4 kâğıtta Yöntem 2 ile kritik seviye 16 koli çıkar; Yöntem 1'e göre 4 koli azdır, yani 4 × 540 = 2.160,00 TL daha az para bağlanır. Karşılığında riskiniz artar: talep ya da tedarik süresi beklenenden bozulursa ürün daha erken tükenir. Satışı yüksek kâr getiren ve müşterinin başka yerde bulamayacağı ürünlerde Yöntem 1, kâr payı düşük ve ikamesi bol ürünlerde Yöntem 2 mantıklıdır.
Tedarikçi geciktiğinde ne olur?
Aynı örnekte tedarikçi 4 yerine 7 günde teslim ederse, ortalama talep bile kritik seviyeyi aşar: 3 × 7 = 21 koli satılır, 20 koli yeter ama 1 koli eksik kalır. Yoğun günlerde (günde 5 koli) 35 koli satılacağı için 15 koli açık verirsiniz. Kaçan kâr 15 × 100 = 1.500,00 TL'dir; üstelik bu müşteriler başka kırtasiyeye gitmiş olabilir.
Gecikme kalıcıysa yeni tedarik süresiyle yeniden hesaplayın: Yöntem 1'e göre 5 × 7 = 35 koli. Gecikme tek seferliyse kritik seviyeyi değiştirmek yerine geçici olarak daha erken sipariş verin. Bu yüzden tedarik süresini yalnızca bir kez ölçüp bırakmayın; her sipariş sonrası gerçek süreyi not edin.
Mevsimlik ürün ve kampanyada nasıl düzeltilir?
Formül, satış hızının yakın geçmişe benzeyeceğini varsayar. Okul dönemi öncesi kırtasiye, bayram öncesi hediyelik ya da kış öncesi ısıtıcı gibi mevsimlik ürünlerde son 60 günün ortalaması geleceği temsil etmez. Böyle ürünlerde geçen yılın aynı dönemini esas alın; elinizde geçen yıl verisi yoksa ortalamayı beklediğiniz artışla çarpın (örneğin %40 artış bekliyorsanız 3,00 × 1,40 = 4,20 koli/gün) ve kampanya bitince seviyeyi eski haline getirin. Kampanya haftalarını sürekli satış ortalamasına karıştırmayın; ortalama şişer, kalıcı olarak gereğinden yüksek bir kritik seviyeye yol açar.
Kritik stok belirlerken sık yapılan hatalar
- Bütün ürünlere aynı sayıyı (örneğin “hepsinde 10 adet”) vermek; hızlı dönen ürün hemen biter, yavaş dönen ürüne para bağlanır.
- Tedarik süresine hafta sonları ve tatilleri katmamak.
- Stokta olmayan günleri ortalamaya katıp talebi olduğundan düşük hesaplamak.
- Seviyeyi bir kez belirleyip yıllarca değiştirmemek.
- Uyarı geldiğinde sipariş vermemek; seviye ancak uyarıya göre hareket edilirse işe yarar.
- Fiziksel stoğu doğrulamadan kayıtlı stoğa güvenmek; sayım farkı varsa eşik de kayar. Bunun için stok sayımı rehberine bakın.
Hepsitek'te kritik stok uyarısı
Hepsitek Ön Muhasebe'de her ürün (ve varyant) için kritik stok seviyesi tanımlarsınız; stok bu seviyeye eşit ya da altına indiğinde Hepsitek periyodik taramasında uygulama içi bildirim oluşturur, bildirim tercihlerinizi Bildirim ayarlarından yönetirsiniz. Seviyeyi yukarıdaki yöntemle kendiniz hesaplayıp girersiniz. Satış faturası, hızlı satış ve sanal mağaza siparişlerinde stok kendiliğinden azaldığı için eşiğe ne zaman yaklaştığınızı elle izlemek zorunda kalmazsınız. Günlük ortalamayı bulmak için satış ve stok raporlarını PDF veya Excel olarak dışa aktarabilirsiniz.
Satış hızı ve tedarik süresi gibi girdileri siz belirlersiniz; seviyenin isabeti bu girdilerin doğruluğuna bağlıdır. Stok değerleme ve maliyet yöntemi gibi muhasebe konularında mali müşavirinize danışın.
Sık sorulan sorular
Kritik stok seviyesi formülü nedir?
Kritik stok = günlük ortalama satış × tedarik süresi (gün) + emniyet stoku. Örneğin günde ortalama 3 koli satan ve 4 günde tedarik edilen üründe 12 koli tedarik süresi talebidir; 8 koli emniyet stokuyla kritik seviye 20 koli çıkar. Sonucu yukarı yuvarlayın: 15,6 koli gerekiyorsa 16 yazın.
Emniyet stoku nasıl belirlenir?
İki yaygın yol vardır: en yoğun gün ile ortalama arasındaki farkı tedarik süresiyle çarpmak ya da tedarik süresindeki ortalama talebe %30-%50 gibi bir pay eklemek. Birincisi daha güvenli ama daha çok para bağlar; seçim ürünün önemine bağlıdır. Örnekteki A4 kâğıtta birinci yöntem 8 koli, %30 pay ise 3,6 koli emniyet stoku verir.
Kritik stok seviyesi ne sıklıkla güncellenmeli?
En az üç ayda bir ve satış hızı ya da tedarikçi süresi belirgin biçimde değiştiğinde yeniden hesaplayın. Kampanya ve sezon geçişlerinde daha sık gözden geçirmek gerekir; mevsimlik ürünlerde geçen yılın aynı dönemini kullanın. Gecikme kalıcıysa yeni süreyle hemen yeniden hesaplayın, tek seferlikse geçici olarak daha erken sipariş verin.
Kritik stok ile asgari stok aynı şey midir?
Hayır. Asgari stok genellikle sabit bir tercihtir (örneğin her üründen en az 5 adet). Kritik stok ise ürünün satış hızına ve tedarik süresine göre hesaplanır; hızlı dönen ürünün seviyesi yavaş dönenden çok daha yüksek çıkar. Örnekteki A4 kâğıtta kritik seviye 20 koliyken sabit bir 5 kolilik kural, tedarik süresindeki 12 kolilik satışı bile karşılamaz.
Hepsitek kritik stok seviyesini kendisi hesaplar mı?
Hayır, seviyeyi siz belirleyip ürün kartına girersiniz. Stok bu seviyeye eşit ya da altına indiğinde Hepsitek periyodik taramasında sizi uygulama içi bildirimle uyarır. Hesap için satış ve stok raporlarını PDF veya Excel olarak dışa aktarıp bu sayfadaki formülü kullanabilirsiniz; satış hızı ve tedarik süresi girdileri size aittir.