İşletmede barkod sistemi hangi parçalardan oluşur?
Barkod sistemi dört parçadır. Ürün numarası, ürünün kimliğidir. Etiket ya da ambalaj üzerindeki barkod, bu numaranın makine tarafından okunabilir halidir. Okuyucu barkodu bilgisayara numara olarak aktarır. Yazılım ise o numarayı ürün kartıyla eşleştirip fiyatı getirir, stoku düşer ya da sayıma işler. Hatalı bir parça tüm zinciri bozar: yanlış numara yanlış ürünü, basık bir etiket okunamayan barkodu, eşleştirilmemiş ürün kasada “bulunamadı” hatasını getirir.
Kendi barkod numaranıza ihtiyacınız var mı?
Kurulumun ilk adımı kendi barkodunuzu üretip üretmeyeceğinize karar vermektir. Çoğu perakendeci için cevap hayırdır.
| Durum | Barkod nereden gelir | Sizin işiniz |
|---|---|---|
| Başka markaların hazır paketli ürünlerini satıyorsunuz (market, kırtasiye, kozmetik) | Üretici ya da ithalatçı ürüne barkodu basmıştır. | Barkodu ürün kartına doğru girmek, okutarak doğrulamak. |
| Kendi markanızla üretiyor, paketliyor veya ithal ediyorsunuz | GS1 Türkiye'den firma öneki alıp kendi GTIN'lerinizi oluşturursunuz. | Numaralamak, kontrol basamağını doğrulamak, barkodu basmak. |
| Barkodsuz, açık veya tartıyla satılan ürünler | Mağaza içi etiket ya da değişken ağırlıklı numara kullanılır. | Kendi etiket düzeninizi kurmak; GS1 Türkiye'nin “Değişken Ağırlıklı Numara İşlemleri” hizmetini de inceleyebilirsiniz. |
| Pazaryerlerine ürün koyuyorsunuz | Barkod (GTIN) gerekliliği pazaryerine ve ürün kategorisine göre değişir. | İlgili pazaryerinin güncel ürün ekleme kurallarına bakmak. |
Barkodla satış ekranı
Okutulan barkod ürünü sepete ekler; ürün kartında barkod ve GTIN alanları ayrı tutulur.
GS1 Türkiye'den barkod numarası nasıl alınır?
GS1 Türkiye, barkod numarası almak için sistem üyeliği başvurusu yapılmasını ister ve firmaya özel bir firma öneki (GCP) tahsis eder. Firma öneki dünya genelinde benzersizdir ve sizin firmanızı tanımlar. Önek uzunluğu, kaç ürün çeşidine numara vereceğinize göre belirlenir: ne kadar çok çeşidiniz varsa önek o kadar kısa, ürün numarasına ayrılan alan o kadar geniş olur.
| Firma öneki basamak sayısı | Numaralanabilecek ürün çeşidi |
|---|---|
| 7 basamak | 1 - 100.000 |
| 8 basamak | 1 - 10.000 |
| 9 basamak | 1 - 1.000 |
| 10 basamak | 1 - 100 |
| 11 basamak | 1 - 10 |
| 12 basamak | 1 |
Gereken önek uzunluğunu GS1 Türkiye'nin “Barkod Nasıl Alınır” sayfasındaki hesaplama aracı bulur; araç boyut, aroma ya da çeşit, özellik ve paket gibi çarpanları dikkate alır. Çeşit sayısını doğru sayın: bir tişört 3 renk ve 5 bedenle satılıyorsa tek ürün değil 15 çeşittir ve her biri ayrı GTIN alır. Sekiz modelli bir butikte 8 × 3 × 5 = 120 çeşit olur; 10 basamaklı önek yalnızca 100 çeşide yettiği için 9 basamaklı önek (1.000 çeşide kadar) gerekir. Altı model olsaydı 6 × 3 × 5 = 90 çeşit 10 basamağa sığardı, ama yeni koleksiyon eklemeyi düşünüyorsanız büyüme payı bırakın. Üyelik başvurusu çevrimiçi yapılabilir; üyelik koşulları ve ücretler için GS1 Türkiye'nin güncel sayfalarına bakın.
GTIN yapısı ve kontrol basamağı elle nasıl hesaplanır?
Perakendede kullanılan 13 haneli numara GTIN-13'tür: firma öneki, ürün numarası ve son hane olan kontrol basamağı. Kontrol basamağı Modulo-10 yöntemiyle hesaplanır ve numaradaki yazım ya da okuma hatasını yakalamaya yarar. Barkod yazıcıları bu haneyi genellikle kendisi hesaplar; yine de elle doğrulamayı bilmek, listelerinizi kontrol ederken işe yarar.
- Kontrol basamağı hariç ilk 12 haneyi soldan sağa yazın.
- Haneleri sırayla 1, 3, 1, 3 ... çarpanlarıyla çarpın (soldan ilk hane ×1, ikinci hane ×3).
- Çarpımları toplayın.
- Toplamı 10'a tamamlayan sayı kontrol basamağıdır (toplam 10'un katıysa 0).
Örnek: GS1 Türkiye'nin kendi örneğindeki 9 basamaklı 869123456 firma önekiyle 1 kg beyaz peynire 002 ürün numarası verilsin. İlk 12 hane 869123456002: 8×1 + 6×3 + 9×1 + 1×3 + 2×1 + 3×3 + 4×1 + 5×3 + 6×1 + 0×3 + 0×1 + 2×3 = 8 + 18 + 9 + 3 + 2 + 9 + 4 + 15 + 6 + 0 + 0 + 6 = 80. Toplam 10'un katı olduğu için kontrol basamağı 0'dır ve GTIN 8691234560020 olur (rakamlar örnektir). Aynı önekle 001 numarası için toplam 77, kontrol basamağı 3'tür. Kendi numaralarınızı GS1 Türkiye'nin kontrol basamağı hesaplayıcısıyla da doğrulayın.
GS1 Türkiye'nin kuralı net: ürün numaraları verilirken ürünler için gruplama, sınıflama ya da kodlama yapılmamalı, numaralar her yeni ürün için 1 artan sırada verilmelidir. “Kozmetik ürünler 100'den başlasın” gibi anlamlı numara kurgulamayın; ürün grubunu zaten ürün kartından görürsünüz.
Barkod sistemi adım adım nasıl kurulur?
- Ürün envanterinizi çıkarınHangi ürünler barkodlu geliyor, hangileri barkodsuz, hangilerine kendi numaranızı vereceksiniz? Çeşit sayısını beden, renk ve paket boyuna kadar listeleyin.
- Numara kaynağını seçinKendi markalı ürünler için GS1 Türkiye üyeliği ve firma öneki; barkodsuz ürünler için mağaza içi etiket düzeni.
- Numaraları atayınHer çeşit için ürün numarasını 1 artan sırayla verin, kontrol basamağını hesaplayın ve numara-ürün eşleşmesini bir listede saklayın.
- Barkod türünü ve boyutunu seçinGS1 Türkiye'ye göre ürün perakende satış noktasından geçecekse EAN ya da UPC alfabesi gerekir; küçük ticari ürünlerde EAN-8, koli gibi perakende satış noktasından geçmeyen birimlerde ITF-14 uygun olabilir. Standart boyutların aşırı küçültülmesi okuma sorunlarına yol açar.
- Renk ve yerleşimi planlayınEn uygun kombinasyon beyaz zemin üzerinde siyah çubuklardır. Barkod ürünün tabanına yakın, düz bir yüzeyde, kenar birleşimlerinden ve buruşabilecek yerlerden uzakta olmalı; GS1 Türkiye'nin kenar kuralı, herhangi bir kenardan 8 mm'den uzak ve 100 mm'den yakın konumlandırmayı öngörür.
- Basın, test edinBarkodu basmadan önce baskıcıyla görüşün. GS1 Türkiye, ilk üç barkod örneğinizin kalite testini bedel talep etmeden yaptığını belirtir; boş ambalaj örneklerini göndermeniz yeterlidir.
- Okuyucuyu seçin ve yazılıma tanıtınOkuyucuyu kendi ürünleriniz ve etiketlerinizle deneyin. Her ürünün barkodunu yazılımdaki ürün kartına girin, ardından bir satış ve bir sayım denemesi yapın.
Barkod okuyucu nasıl seçilir?
| Tür | Uygun kullanım | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Kablolu el tipi | Tezgâh ve kasa; ürün başı hızlı okutma. | Kablo uzunluğu ve kasaya erişim. |
| Kablosuz el tipi | Depo, raf sayımı, geniş mağaza. | Pil ömrü ve bağlantı menzili. |
| Masa tipi (sabit) | Ürünü cihazın önünden geçirerek okutan kasalar. | Okuma alanı ve ürün boyutu. |
| Telefon ya da tablet kamerası | Düşük hacimli iş, arama ve hızlı kontrol. | Işık, tutuş açısı ve küçük barkodlarda okuma süresi. |
Seçerken şu soruları sorun: kullandığım barkod türünü (EAN-13, EAN-8, karekod) okuyor mu, bilgisayara nasıl bağlanıyor (USB, Bluetooth), günde kaç ürün okutacağım ve ortam ışığı nasıl? Cihaz satın almadan önce kendi etiketlerinizle test edin, çünkü sorun çoğu zaman cihazdan değil basık ya da düşük kontrastlı etiketten çıkar.
Barkod kurulumunda sık yapılan hatalar
- Aynı barkodu iki farklı ürüne vermek; satışta yanlış ürün çıkar, stok sapar.
- Renk ve bedenleri tek barkodda toplamak; hangi bedenin bittiği görülmez.
- Kontrol basamağını elle yazıp doğrulamamak.
- Barkodu bükülebilen ya da kıvrılan yüzeye basmak.
- Barkodu çok küçültmek ya da düşük kontrastlı renkle basmak.
- Barkodun ilk hanelerinden ürünün menşeini çıkarmak.
- Yazılımdaki ürün kartına barkodu girmeyi unutmak; etiket var ama kasada ürün bulunamaz.
Hepsitek'te barkod nasıl kullanılır?
Hepsitek Ön Muhasebe'de ürün, depo ve barkod kayıtlarını tanımlarsınız; ürünü barkodla ya da arayarak bulursunuz. Perakende hızlı satış ekranında barkod okutarak sepet oluşturur, nakit ya da kartla satış yapabilirsiniz; satışla birlikte stok azalır.
Barkod okuyucu gibi donanımın uyumunu, 14 gün ücretsiz deneme sırasında kendi cihazınızla test etmenizi öneririz. Hepsitek GS1 üyeliği yerine geçmez; barkod numarası tahsisi GS1 Türkiye üzerinden yürür.
Sık sorulan sorular
Barkod numarası nereden alınır?
Türkiye'de barkod numaraları GS1 Türkiye sistem üyeliğiyle tahsis edilir. Üyelik başvurusu çevrimiçi yapılabilir; firmanıza özel bir firma öneki verilir ve ürünlere bu önekle GTIN oluşturulur. Numaraları gruplama ya da kodlama yapmadan, her yeni ürün için bir artan sırada verin. Güncel koşullar ve ücretler için GS1 Türkiye'ye bakın.
Başka markanın ürününü satarken kendi barkodumu almam gerekir mi?
Hayır. Üretici ya da ithalatçı ürüne kendi barkodunu basmıştır. Sizin yapmanız gereken, bu barkodu yazılımdaki ürün kartına doğru girmek ve okutarak doğrulamaktır. Kendi markanızla satıyorsanız kendi GTIN'inize ihtiyacınız olur; barkodsuz ya da açık satılan ürünlerde ise mağaza içi etiket düzeni kurabilirsiniz.
Renk ve beden farkı olan ürünlere ayrı barkod mu gerekir?
Evet, her çeşit ayrı bir ticari ürün olduğu için ayrı GTIN alır. Üç renk ve beş bedenle satılan bir tişört 15 çeşittir; renk ve bedenleri tek barkodda toplarsanız hangi bedenin bittiği görülmez. Sekiz modelli bir butik bu ölçüyle 120 çeşide ulaşır. Çeşit sayınıza göre gereken firma öneki uzunluğu da değişir.
Barkodun 868 ya da 869 ile başlaması Türk malı olduğunu gösterir mi?
Hayır. GS1 Türkiye bu öneklerin menşeini belirlemek için verilmediğini, çakışmayı önlemek için olduğunu açıklar. İthalatçı da GS1 Türkiye'den aldığı önekle ithal ürünü numaralayabilir. Bu yüzden barkodun ilk hanelerinden ürünün menşeini çıkarmayın; üretim yerini ambalaj bilgisinden ve belgelerinden öğrenin. Önek yalnızca numaranın dünya genelinde benzersiz olmasını sağlar.
Barkod okuyucu satın almadan önce neyi test etmeliyim?
Kendi ürünlerinizin etiketlerini okutun; EAN-13 ve varsa EAN-8 ile karekodu okuyup okumadığına, bilgisayarınıza bağlanıp bağlanmadığına bakın. Sorun çoğu zaman cihazdan değil basık ya da düşük kontrastlı etiketten çıkar. Hepsitek için de deneme süresinde cihazınızın uyumunu kendiniz doğrulayın. Kablolu el tipi tezgâh ve kasa için, kablosuz el tipi depo ve raf sayımı için uygundur.